Пытанне: Якімі нарматыўнымі прававымі актамі Рэспублікі Беларусь рэгулююцца цяпер адносіны наконт аб'ектаў, створаных з прымяненнем тэхналогій штучнага інтэлекту, падобных да вынікаў інтэлектуальнай дзейнасці, напрыклад твораў?

Адказ: Цяпер у Беларусі адсутнічае спецыяльны заканадаўчы акт аб штучным інтэлекце або тэхналогіях штучнага інтэлекту, у тым ліку рэгулюючы пытанні, якія ўзнікаюць пры стварэнні з прымяненнем такіх тэхналогій аб'ектаў, падобных да вынікаў інтэлектуальнай дзейнасці чалавека.

У той жа час у сістэме заканадаўства можна знайсці нарматыўныя прававыя акты, якія ўключаюць асобныя нормы, якія маюць сувязь з развіццём тэхналогій штучнага інтэлекту. У прыватнасці, у адпаведнасці з Дэкрэтам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 снежня 2017 г. № 8 «Аб развіцці лічбавай эканомікі» рэзідэнтам Парка высокіх тэхналогій прадастаўляецца права на ажыццяўленне дзейнасці ў сферы штучнага інтэлекту. У п. 3 Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 верасня 2005 г. № 12 «Аб Парку высокіх тэхналогій» указваецца, што ў якасці рэзідэнтаў Парку высокіх тэхналогій могуць быць зарэгістраваны юрыдычныя асобы і індывідуальныя прадпрымальнікі Рэспублікі Беларусь, якія ажыццяўляюць або плануюць ажыццяўляць стварэнне, навучанне нейронавых сетак і іншых алгарытмаў у спецыялізаваных раздзелах штучнага інтэлекту і рэалізацыю вынікаў дадзенай дзейнасці.

У 2021 г. у Рэспубліцы Беларусь была зацверджана Стратэгія Рэспублікі Беларусь у сферы інтэлектуальнай уласнасці да 2030 г., дзе замацавана, што ў сувязі з імклівым развіццём і маштабным укараненнем у розныя сферы дзейнасці тэхналогій штучнага інтэлекту адной з актуальных задач з'яўляецца вызначэнне прававой прыроды створаных ім аб'ектаў інтэлектуальнай уласнасці, а таксама вызначэнне суб'ектаў правоў на такія аб'екты. У той перыяд меркавалася, што з улікам вызначэння правасуб'ектнага статусу штучнага інтэлекту спатрэбіцца ўдакладніць шэраг заканадаўча замацаваных паняццяў у сферы інтэлектуальнай уласнасці («аўтар», «праваўладальнік», «правы на аб'екты інтэлектуальнай уласнасці» і інш.).

У сувязі з адсутнасцю спецыяльнага заканадаўства пытанне кваліфікацыі і прававой аховы вынікаў, створаных з прымяненнем тэхналогій штучнага інтэлекту, будзе вырашацца на аснове палажэнняў дзеючага заканадаўства. У прыватнасці, аўтарам ці іншым праваўладальнікам (патэнтаўладальнікам) можа быць толькі фізічная або юрыдычная асоба. Гэта замацавана ў спецыяльных законах у сферы інтэлектуальнай уласнасці, напрыклад у Законе Рэспублікі Беларусь ад 17 мая 2011 г. № 262-З «Аб аўтарскім праве і сумежных правах» (далей – Закон аб аўтарскім праве), Законе Рэспублікі Беларусь ад 16 снежня 2002 г. № 160-З «Аб патэнтах на вынаходствы, карысныя мадэлі, прамысловыя ўзоры» (далей – Закон аб патэнтах).

Згодна з абз. 2 арт. 4 Закона аб аўтарскім праве аўтарам з'яўляецца фізічная асоба, творчай працай якой створаны твор. Аналагічная норма змяшчаецца ў іншых законах, прысвечаных вынікам інтэлектуальнай дзейнасці – вынаходствам, карысным мадэлям, прамысловым узорам і г. д. (напрыклад, ч. 1 п. 1 арт. 5 Закона аб патэнтах). Праваўладальнік – гэта фізічная і (або) юрыдычная асоба, якая валодае выключным правам на аб'ект аўтарскага права або сумежных правоў у сілу факту яго стварэння, правапераемнасці, на падставе заключанага дагавора ці іншай падставе, вызначанай законам (абз. 18 арт. 4 Закона аб аўтарскім праве).

Патэнтаўладальнік – асоба (асобы), якому (якім) выдадзены патэнт на вынаходства, карысную мадэль, прамысловы ўзор (п. 1 арт. 6 Закона аб патэнтах).

Іншыя варыянты вызначэння аўтара і/або праваўладальніка заканадаўствам не прадугледжаны.

04.2026
Падрыхтавала: Іванова Дз.У. (начальнік упраўлення навукова-адукацыйнай і выдавецкай дзейнасці НЦІУ)