Пытанне: Уладальнік маёмасных правоў на музычныя творы перадаў іх у калектыўнае кіраванне НЦІУ. Аднак ён хацеў бы абмежаваць магчымасць выкарыстання гэтых твораў для асобных творчых калектываў, захаваўшы яе для ўсіх астатніх карыстальнікаў. Ці магчыма гэта?

Адказ: НЦІУ як арганізацыя па калектыўным кіраванні маёмаснымі правамі (далей – АКК) мае права дзейнічаць у рамках паўнамоцтваў, вызначаных заканадаўствам, атрыманай дзяржаўнай акрэдытацыяй, а таксама грамадзянска-прававымі дагаворамі, якія заключаюцца НЦІУ з праваўладальнікамі і карыстальнікамі твораў.

У адпаведнасці з арт. 4 Закона Рэспублікі Беларусь ад 17 мая 2011 г. № 262-З «Аб аўтарскім праве і сумежных правах» (далей – Закон аб аўтарскім праве) калектыўным кіраваннем маёмаснымі правамі з'яўляецца дзейнасць у інтарэсах мноства аўтараў або іншых праваўладальнікаў, якая мае на мэце забеспячэнне збору, размеркавання і выплаты аўтарам або іншым праваўладальнікам ўзнагароджання за выкарыстанне аб'ектаў аўтарскага права або сумежных правоў фізічнымі і юрыдычнымі асобамі, якая ажыццяўляецца ў адпаведнасці з Законам аб аўтарскім праве у выпадку, калі практычнае ажыццяўленне маёмасных правоў праваўладальнікаў пры іх парушэнні.

З улікам прыведзенага вышэй вызначэння, а таксама п. 1 арт. 49 Закона аб аўтарскім праве асноўнымі функцыямі НЦІУ як АКК з'яўляюцца збор, размеркаванне і выплата ўзнагароджання праваўладальнікам, а не ажыццяўленне забарон на выкарыстанне твораў.

Падкрэслім, што згодна з п. 2 арт. 51 Закона аб аўтарскім праве пры заключэнні дагавораў аб выкарыстанні твораў НЦІУ як АКК абавязан дзейнічаць на роўных умовах у адносінах да ўсіх карыстальнікаў, якія ажыццяўляюць выкарыстанне твораў аднаго віду ў адной і той жа форме і (або) адным і тым жа спосабам.

Пры гэтым ні Законам аб аўтарскім праве, ні тыпавой формай дагавора аб кіраванні маёмаснымі правамі на музычныя творы з тэкстам і без тэксту, якую НЦІУ выкарыстоўвае ў сваіх узаемаадносінах з аўтарамі і іншымі праваўладальнікамі, ні дагаворамі аб выкарыстанні твораў, якія заключаюцца НЦІУ з карыстальнікамі, не прадугледжана магчымасць НЦІУ абмяжоўваць асобных карыстальнікаў у дачыненні да тых ці іншых асобных твораў у залежнасці ад таго, якія канкрэтна выканаўцы або выканальніцкія калектывы будуць іх выконваць.

Такім чынам, перадаўшы ў калектыўнае ўпраўленне НЦІУ маёмасныя правы на музычныя творы, праваўладальнік не мае права патрабаваць ад НЦІУ ўстанаўлення абмежаванняў на выкарыстанне гэтых твораў аднымі карыстальнікамі, адначасова дазваляючы іх выкарыстанне іншым.

У той жа час, згодна з п. 9 арт. 50 Закона аб аўтарскім праве, праваўладальнік мае права адмовіцца ад выканання дагавора з НЦІУ ў адносінах да пэўных твораў (выключыць правы на гэтыя творы з калектыўнага кіравання) у адпаведных сферах. Зрабіць ён гэта можа, пісьмова паведаміўшы НЦІУ не менш чым за шэсць месяцаў да змены дагавора.

Пры гэтым дагавор лічыцца змененым у тэрмін, указаны ў апавяшчэнні, але не раней чым праз шэсць месяцаў з дня атрымання гэтага паведамлення НЦІУ.

Такім чынам, у выпадку калі праваўладальнік жадае выдаваць дазволы (заключаць ліцэнзійныя дагаворы) на выкарыстанне сваіх музычных твораў адным карыстальнікам і ўстанаўліваць абмежаванні (забароны) для іншых, ён мае права рабіць гэта, папярэдне выключыўшы правы на гэтыя творы з калектыўнага кіравання НЦІУ.

03.2026
Падрыхтаваў: К. Г. Галімаў (начальнік упраўлення аўтарскага і сумежных правоў НЦІУ), А. І. Лучанок (начальнік аддзела абароны правоў упраўлення аўтарскага і сумежных правоў НЦІУ)