Пытанне: Ці ўпаўнаважаны НЦІУ як арганізацыя па калектыўным кіраванні маёмаснымі правамі ажыццяўляць абарону асабістых немаёмасных правоў аўтара ў выпадку іх парушэння?

Адказ: У адпаведнасці з часткай другой п. 3 арт. 982 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей – ГК) у лік асабістых немаёмасных правоў уваходзіць права аўтарства, а таксама іншыя асабістыя немаёмасныя правы, прадугледжаныя самім ГК, а таксама іншымі заканадаўчымі актамі. У дачыненні да сферы аўтарскага права такія правы вызначаны ў п. 1 арт. 994 ГК, а таксама ў п. 1 арт. 14 Закона Рэспублікі Беларусь ад 17 мая 2011 г. № 262-З «Аб аўтарскім праве і сумежных правах» (далей – Закон аб аўтарскім праве). Да іх, акрамя права аўтарства, ГК і Закон аб аўтарскім праве адносяць:

права на імя – права самому выкарыстоўваць твор, альбо дазваляць яго выкарыстоўваць як пад сапраўдным імем аўтара, так і пад выдуманым імем – псеўданімам, альбо выкарыстоўваць зусім без абазначэння імя аўтара, гэта значыць ананімна;

права на недатыкальнасць твора, якое абазначае, што без згоды аўтара, па агульным правіле, не дапускаецца ўнясенне ў яго твор якіх-небудзь (нават самых нязначных) змяненняў, скарачэнняў і дапаўненняў;

права на абнародаванне, гэта значыць права самастойна абнародаваць або дазваляць іншым асобам апублікаваць твор;

права на адкліканне, гэта значыць права адмовіцца ад раней прынятага рашэння аб апублікаванні твора.

Пры гэтым асабістыя немаёмасныя правы аўтара неадчужальныя і неперадавальныя і належаць аўтару нават тады, калі маёмасныя правы на твор былі адчужаны або перададзены іншай асобе (частка трэцяя п. 3 арт. 983 ГК, частка другая п. 2 арт. 15 Закона аб аўтарскім праве).

У сваю чаргу, сутнасць функцыянавання НЦІУ як арганізацыі па калектыўным кіраванні маёмаснымі правамі (далей – АКК) вызначае п. 1 арт. 47 Закона аб аўтарскім праве: АКК ствараецца ў мэтах забеспячэння маёмасных правоў аўтараў або іншых праваўладальнікаў у выпадках, калі іх практычнае ажыццяўленне ў індывідуальным парадку складана.

Функцыі АКК пайменаваны ў п. 1 арт. 49 Закона аб аўтарскім праве і, акрамя іншага, уключаюць у сябе:

заключэнне з карыстальнікамі твораў (ад свайго імя, але ў інтарэсах аўтараў) дагавораў аб выкарыстанні твораў пэўным спосабам.

Указаныя дагаворы НЦІУ як АКК заключае на аснове паўнамоцтваў, прадастаўленых яму па дагаворы аўтарамі, а таксама іншымі АКК. У цякучы час НЦІУ заключае з аўтарамі дагаворы аб кіраванні маёмаснымі правамі на творы, што прама ўказана ў найменні гэтых дагавораў, а таксама вынікае з іх зместу;

збор узнагароджання ў адпаведнасці з дагаворамі, заключанымі з карыстальнікамі;

размеркаванне і выплату сабранай узнагароды;

прадстаўленне ў судзе ў адпаведнасці з заканадаўствам інтарэсаў аўтараў, правамі якіх НЦІУ кіруе.

Такім чынам, НЦІУ як АКК не ўпаўнаважаны ажыццяўляць абарону асабістых немаёмасных правоў аўтараў, паколькі:

асабістыя немаёмасныя правы аўтара маюць неадчужальны і неперадавальны характар, не залежаць ад лесу маёмасных правоў і могуць быць рэалізаваны толькі самім гэтым аўтарам (пры жыцці);

само найменне АКК прама ўказвае на яе паўнамоцтвы кіраваць выключна маёмаснымі правамі на творы;

Законам аб аўтарскім праве прадугледжаны функцыі АКК па кіраванні толькі маёмаснымі правамі і толькі ў выпадках, калі самім аўтарам кіраваць такімі правамі складана;

згодна з палажэннямі дагавораў, якія заключаюцца з аўтарамі, НЦІУ прымае на сябе абавязацельствы кіраваць выключна маёмаснымі правамі і, адпаведна, пры неабходнасці ажыццяўляць іх абарону.

10.2025
Падрыхтаваў: К.Г. Галімаў (начальнік упраўлення аўтарскага і сумежных правоў НЦІУ)