Пытанне: Аўтар, у якога заключаны з НЦІУ дагавор аб кіраванні маёмаснымі правамі на творы, лічыць, што яго асабістыя немаёмасныя правы (права на аўтарства) парушаны. Ці можа гэты аўтар звярнуцца ў НЦІУ па дапамогу ў складанні іску для судовай абароны свайго права?

Адказ: У адпаведнасці з п. 1 арт. 15 Закона Рэспублікі Беларусь ад 17 мая 2011 г. № 262-З «Аб аўтарскім праве і сумежных правах» (далей - Закон) аўтару ў дачыненні да яго твора належаць асабістыя немаёмасныя правы, у тым ліку права аўтарства, гэта значыць права прызнавацца аўтарам твора.

У адпаведнасці з часткамі трэцяй і чацвертай п. 1 арт. 49 Закона НЦІУ як арганізацыя па калектыўным кіраванні маёмаснымі правамі (далей – АКК) ажыццяўляе збор, размеркаванне і выплату ўзнагароды на карысць уладальнікаў аўтарскага права і сумежных правоў.

Згодна з арт. 4 Закона калектыўнае кіраванне маёмаснымі правамі ўяўляе сабой дзейнасць НЦІУ ў інтарэсах мноства аўтараў i іншых праваўладальнікаў, якая мае на мэце забеспячэнне збору, размеркавання і выплаты аўтарам або іншым праваўладальнікам ўзнагароджання за выкарыстанне аб'ектаў аўтарскага права або сумежных правоў і накіравана на абарону, у тым ліку ў судзе, маёмасных правоў аўтараў ці іншых праваўладальнікаў пры іх парушэнні.

Такім чынам, зыходзячы з палажэнняў Закона, НЦІУ як АКК ўпаўнаважаны ажыццяўляць судовую абарону маёмасных правоў аўтараў і іншых праваўладальнікаў, перададзеных у калектыўнае кіраванне.

Разам з тым згодна з абзацам пятым арт. 1 Закона Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2011 г. № 334-З «Аб адвакатуры і адвакацкай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь» (далей – Закон аб адвакатуры) дзейнасць па аказанні садзейнічання кліентам у разуменні, правільным выкарыстанні і выкананні заканадаўства, якая накіравана на ажыццяўленне і абарону правоў, свабод і інтарэсаў кліентаў, з'яўляецца юрыдычнай дапамогай. Такую дапамогу ў Рэспубліцы Беларусь упаўнаважаны аказваць адвакаты, у тым ліку ў рамках кансультацый і тлумачэнняў па юрыдычных пытаннях, а таксама складання заяў, скарг і іншых дакументаў прававога характару (арт. 26 Закона аб адвакатуры).

Такім чынам, НЦІУ не ўпаўнаважаны аказваць юрыдычную дапамогу, у тым ліку ў выглядзе дапамогі па складанні іскавых заяў. Калі аўтар твора лічыць, што яго асабістае немаёмаснае права аўтарства было парушана, ён мае права звярнуцца ў суд самастойна або з дапамогай прадстаўнікоў (напрыклад, адвакатаў). Пры гэтым справы па спрэчках у галіне аўтарскага права і сумежных правоў разглядаюцца ў судовай калегіі па справах інтэлектуальнай уласнасці Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь па першай інстанцыі (п. 3 арт. 28 Кодэкса грамадзянскага судаводства Рэспублікі Беларусь).

02.2026
Падрыхтаваў: К.Г. Галімаў (начальнік упраўлення аўтарскага і сумежных правоў НЦІУ)